Gewicht en massa: wat is het verschil?

Massa: hoeveel materie

Massa is een eigenschap van het voorwerp zelf. Ze bepaalt hoe traag het is (hoe moeilijk het te versnellen is) en hoe sterk het door andere massa's wordt aangetrokken. De SI-eenheid is de kilogram. Een liter water heeft op aarde, op de maan en in het ISS dezelfde massa van ongeveer 1 kg.

Zwaartekracht: Fz = m · g

In de natuurkunde is gewicht de kracht waarmee een voorwerp op zijn ondergrond drukt of aan een ophanging trekt. Die volgt uit massa maal valversnelling: Fz = m · g, in newton (N). Op Nederlandse scholen heet dit meestal de zwaartekracht. Op aarde is g gemiddeld 9,81 m/s²; voor berekeningen geldt de in 1901 vastgelegde normaalwaarde van 9,80665 m/s².

Omdat g per plek verschilt, van ongeveer 9,78 m/s² op de evenaar tot 9,83 m/s² op de polen, is dezelfde massa op de evenaar zo'n 0,5 % ‘lichter’ dan op de pool. Op andere hemellichamen zijn de verschillen veel groter (zie de planeten-gewichtscalculator).

Waarom geeft de weegschaal kilo's aan?

Een personen- of keukenweegschaal meet eigenlijk een kracht: hoeveel een veer of rekstrookje wordt ingedrukt. Met een vaste waarde voor g rekent hij dat om naar massa en toont hij kilo's. Op de maan zou dezelfde weegschaal daarom maar een zesde aangeven, terwijl je massa niet verandert.

Geijkte precisieweegschalen worden afgesteld op de plek waar ze staan, omdat g afhangt van breedtegraad en hoogte. Een ouderwetse balans vergelijkt twee massa's rechtstreeks en geeft overal hetzelfde resultaat.

Gewicht in het dagelijks leven

In de omgangstaal en in de handel betekent ‘gewicht’ vrijwel altijd massa: ‘ik weeg 70 kilo’ is een massa-aanduiding. Dat is gewoon correct Nederlands; alleen in de natuurkunde maak je het onderscheid tussen massa in kg en gewicht of zwaartekracht in N.

De oude eenheid kilogramgewicht (kgf) van 9,80665 N wordt niet meer gebruikt. Voor dichtheid en soortelijk gewicht zie de dichtheidscalculator. En schrijf je ‘licht gewicht’ met g of t? Dat lees je bij ligt of licht gewicht.